Beslenme Davranış Değişikliğinde Başarıya Ulaşmak

beslenme Sağlığın korunması ve sürdürülmesinin temelini beslenme ve yaşam tarzı oluşturmaktadır. Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının, yaşamın erken döneminde kazanılması ve sürdürülmesi oldukça önemlidir. Özellikle çocukluk ve adolesan dönemde davranış haline gelen beslenme alışkanlıkları ileri yaşlara taşınmakta, bireylerin sağlığını ve yaşam kalitesini etkileyebilmektedir.

Yeterli ve dengeli beslenme davranışının nasıl kazanılacağı veya önceki davranışların nasıl değiştirileceği konusunda pek çok yöntemin etkinliği değerlendirilmiştir. Bireyin yeni bir davranış kazanma veya eski davranışını terk etmesi konusunda fiziksel ve psikolojik elverişliliği, imkânları, eski davranışı terk edip ve yeni bir davranış kazanma konusunda ne kadar motivasyona sahip olduğu önemlidir.

Davranış değişikliğinde başarıya ulaşmak için bireyin edinmeye çalıştığı yeni davranışı daha önce neden uygulamadığının veya uygulayamadığının iyi anlaşılması gerekir. Bireylere beslenme davranış değişikliğinin önemi anlatılırken, genellikle yeterli ve dengeli beslenmenin önemi veya yeterli ve dengeli beslenilmezse doğabilecek sağlık riskleri anlatılmaktadır. Tek başına bilgi vermeye dayalı geleneksel yaklaşımların, beslenme davranışlarını değiştirme konusunda etkinliği ise tartışma konusudur. Araştırmalar, teori ve neden sonuç ilişkisine odaklı yaklaşımların daha başarılı olduğunu ileri sürmektedir. Londra Üniversitesi (UCL) tarafından geliştirilen, teorem ve 5 adımdan oluşan davranış değişikliği yaklaşımı, bireyin elverişliliğini ve motivasyonlarını dikkate alan bir yöntem olarak dikkat çekmektedir. Bu yöntemde;

1. İlk adımda, değiştirilmesi veya terk edilmesi gereken davranış seçilmeli ve bireye açıkça anlatılmalıdır. Örneğin, bu davranış besin seçimini değiştirmek mi yoksa dengeli öğünler hazırlamak mı veya besin tüketimini değiştirmek mi? Neden bu davranış değişikliğine gidilmeli, anlatılmalıdır. Bu davranışlar birbiriyle ilişkili olsa da, her biri farklı etkilere sahiptir.
2. İkinci adımda, hedef davranışın gerçekleştirilmesinde rol oynayan fiziksel ve psikolojik elverişliliği, imkânları etkileyen etmenler ile motivasyonu azaltabilen veya arttırabilen etmenler de değerlendirilmelidir. Örneğin; birey besin seçimlerinde neden başarısız? Ekonomik nedenler, bireyin alım gücü mü buna engel oluyor veya birey besinlerin sağlık etkileri konusunda yeterli bilgiye sahip değil mi?
3. Üçüncü adımda, ikinci adımda belirlenen etmenleri değiştirmeyi hedef alan en uygun yöntem belirlenir. Örneğin, yeterli ve dengeli beslenmenin önündeki temel engel, bireyin sağlık etkileri konusunda yeterli bilgiye sahip olmaması ise beslenme eğitimi bir yöntem olarak seçilebilir.
4. Uygun yöntem seçildikten sonra, birey için ideal uygulamanın nasıl olacağı belirlenmelidir. Örneğin eğitim için birey yüz yüze görüşmeyi mi tercih eder veya grup eğitimi mi? Yazılı ve/veya sözel anlatım mı?
5. Bu adımlara karar verilmeden uygulamaya geçilmemelidir. Sonrasında, uygulamanın davranış değişikliği konusunda etkililiğinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi de hedeflenmelidir.
Araştırmalar teorem odaklı bir yaklaşımla gerçekleştirilen müdahalelerin, davranış değişikliğinde diğerlerine göre daha başarılı olduğuna işaret etmektedir. Teori ve neden sonuç ilişkisine dayalı bu yaklaşımlar ilk bakışta karmaşık gözükse de beslenme davranışlarının gerek bireysel gerek toplumsal ölçekte başarıya ulaşmasında etkilerinin önemli olabileceği belirtilmektedir.

Kaynaklar:
1. EUFIC. Achievıng Successful Behaviour Change
2. Michie, et al. (2011). The behaviour change wheel: a new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implementation Science 6:42

Kullanım Kılavuzu

Kullanım koşullarını incelemek için tıklayın!

Arkadaşına Öner

Tanıdıklarını Sabri Ülker Gıda Araştırmaları Enstitüsü Vakfı'ndan haberdar et. Toplumun sağlıklı gelişmesine katkıda bulun!

İletişim

Sabri Ülker Gıda Araştırmaları Enstitüsü
Vakfı'na ulaşmak için aşağıdaki formu
doldurabilirsiniz.